Marceli Motty w gronie rodziny – z żoną, dziećmi i zięciem
fot. archiwum Izabeli Wyszowskiej
Zainteresowanie przewodnictwem turystycznym może stać się początkiem znacznie głębszej fascynacji. W moim przypadku doprowadziło ono do wieloletnich badań nad jedną z najciekawszych postaci XIX-wiecznego Poznania – Marcelim Mottym.
W 1994 roku jako studentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu rozpoczęłam swoją przygodę z przewodnictwem turystycznym po ukończeniu kursu i zdobyciu uprawnień przewodnika miejskiego i terenowego w Kole Przewodników im. Marcelego Mottego przy Oddziale Poznańskim PTTK. Już znacznie wcześniej, będąc w liceum ogólnokształcącym, dowiadywałam się, jak zostać przewodnikiem, bardzo zależało mi bowiem, aby stało się to jak najszybciej. Do tego jednak potrzebna była najpierw matura. Po jej uzyskaniu i podjęciu studiów, zapisałam się na kurs, który odbywał się wówczas w ówczesnej siedzibie przy ul. Wronieckiej 24 w Poznaniu.
Moja działalność społeczna w Kole Przewodników, w dużej mierze za sprawą inspiracji i współpracy z ówczesnym prezesem koła Stefanem Żurkiem, wiąże się z realizacją wielu inicjatyw na rzecz upamiętnienia patrona Koła – Marcelego Mottego oraz reprezentantów jego rodziny.
Kronikarz dawnego Poznania
Rodzina Mottych, należąca w XIX wieku do kręgu poznańskiej inteligencji, dzięki swym zasłużonym przedstawicielom, począwszy od protoplasty – Jana Baptysty Mottego (1790–1856) przybyłego z Francji, po Marcelego Mottego (1818–1898) i jego potomnych, utrwaliła się znacząco na kartach historii miasta. Marceli okazał się najbardziej rozpoznawalny i kojarzony z autorstwem znakomitych felietonów znanych jako Listy Wojtusia z Zawad (które przyniosły mu zaszczytne miano „Poznańskiego Prusa” i króla poznańskiego felietonu), a nade wszystko pamiętnikarskiego dzieła Przechadzki po mieście, które dało mu sławę, uznanie, wdzięczną pamięć rodaków oraz miano piewcy XIX-wiecznego Poznania i jego mieszkańców. Przechadzki stanowią niewyczerpane i cenne źródło dla historyków badających epokę autora.
W ramach mojej problematyki naukowej (jestem związana zawodowo z Akademią Wychowania Fizycznego w Poznaniu, kierunek Turystyka i Rekreacja), którą rozwijam w zakresie historii regionu i jego wybitnych, zasłużonych przedstawicieli, zajęłam się przed laty badawczo życiem i dokonaniami Marcelego Mottego, zostając jego biografem, bowiem do momentu wydania przeze mnie w 2008 roku nakładem Wydawnictwa Poznańskiego książki: Marceli Motty (1818–1898) poznański nauczyciel, felietonista i pamiętnikarz, nie powstała pełna naukowa biografia tej postaci. Stałam się wówczas, jak to określił znakomity historyk dziewiętnastowiecznego Poznania – prof. Lech Trzeciakowski – „panią od Mottego”.
Publikacje poświęcone Marcelemu Mottemu
fot. archiwum Izabeli Wyszowskiej
Od badań do popularyzacji
Moje badania nad Marcelim Mottym zaczęły się jednak już nieco wcześniej, bowiem w 1998 roku z okazji jubileuszy 180. rocznicy urodzin i 100. rocznicy jego śmierci zaangażowałam się w realizację pierwszej, o szerszej skali, wystawy monograficznej jemu poświęconej w siedzibie Koła Przewodników PTTK przy ul. Wronieckiej, któremu Marceli Motty patronuje od 1981 roku. Potem nastąpiły kolejne przedsięwzięcia upamiętniające Marcelego i jego rodzinę, które miałam okazję przygotowywać wraz ze wspomnianym prezesem S. Żurkiem przy wsparciu kilku członków koła. Jako pasjonaci patrona z entuzjazmem podchodziliśmy do działań organizacyjnych, a wiele ciekawych inicjatyw udało nam się zrealizować, począwszy od wystaw dedykowanych reprezentantom rodziny po spotkania z żyjącymi potomkami Mottego z Krakowa, Warszawy i Poznania oraz liczne przechadzki tematyczne i wiele innych. Opublikowałam ponadto szereg artykułów i folderów na temat Mottych, a także kolejną książkę Śladami Marcelego Mottego (Wyd. Miejskie Posnania 2020), która już podczas promocji okazała się poczytną lekturą dla wielu mieszkańców miasta.
Wielkim wyzwaniem był dla mnie rok jubileuszowy Marcelego Mottego (2018) z okazji 200-lecia jego urodzin i 120-lecia śmierci. Jako koordynator obchodów stworzyłam całoroczny program, w ramach którego w każdym miesiącu zaplanowanych było kilka propozycji wykładów, przechadzek, spotkań tematycznych itp. poświęconych Bohaterowi Roku. Największym dla mnie organizacyjnym przedsięwzięciem jubileuszowym była wówczas moja autorska wystawa, którą zrealizowałam w Galerii Atanazego w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu pod tytułem „Marceli Motty (1818–1898) i Poznań jego czasów” (czerwiec–sierpień 2018). Towarzyszyły jej wykłady oraz oprowadzanie kuratorskie, które miałam okazję przeprowadzić. Te i inne działania poszerzyły znacząco krąg osób zainteresowanych postacią Mottego, jego dziełem literackim Przechadzki po mieście i felietonami Listy Wojtusia z Zawad. Wielu odbiorcom naszych spotkań i inicjatyw otworzyło oczy na Poznań XIX wieku i szereg zagadnień, które twórca zawarł w swych utworach.
W 2022 roku weszłam w skład Zarządu Koła Przewodników PTTK im. M. Mottego i w jego ramach pełniłam funkcję koordynatora ds. upamiętniania patrona Koła oraz publikacji, aktualnie kontynuuję tę działalność jako pełnomocnik Zarządu. Niezmiernie raduje mnie, że mogę realizować swą popularyzatorską misję z nadzieją, że pamięć o Mottym nie wygaśnie.
5. Maraton czytania Przechadzek po mieście Marcelego Mottego, Sala Posiedzeń PTPN, rok jubileuszowy 2018. Na zdjęciu Izabela Wyszowska i Włodzimierz Łęcki
fot. archiwum Izabeli Wyszowskiej
Podsumowując, chciałabym podkreślić, iż nie ustaję w działaniach, by „mój” bohater na trwałe zapisał się w świadomości społecznej, zwłaszcza naszego miasta, które było przez całe jego owocne życie tak bliskie jego sercu.
Na rok 2026 przygotowałam kalendarium obchodów jubileuszu 45-lecia przyjęcia M. Mottego na patrona oraz 75. rocznicy powstania Koła Przewodników. Nie zabraknie w nim okazji do poszerzenia wiedzy o patronie, jego epoce i rodzinnym mieście, o postaciach, które tworzyły jego krąg, a zarazem bohaterach przedstawionych w serialu historycznym powstałym 45 lat temu, Najdłuższa Wojna Nowoczesnej Europy w reżyserii Jerzego Sztwiertni.
Tekst Izabela Wyszowska
Nauczyciel akademicki AWF w Poznaniu, przewodnik i instruktor przewodnictwa, członek Koła Przewodników PTTK im. M. Mottego oraz Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wielkopolskiego Klubu Publicystów Krajoznawczych, a także prezes Wielkopolskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”.
Najważniejsze inicjatywy zrealizowane dla upamiętnienia
postaci Marcelego Mottego (1998–2025)
1998 – pierwsza wystawa poświęcona Marcelowi Mottemu (100. rocznica śmierci, 180. urodzin)
1998 – wystawa „Adam Mickiewicz – 200-lecie urodzin” (wyeksponowane zostały związki wieszcza z M. Mottym)
1999 – wystawa „Władysław Motty (105. rocznica śmierci)”
2000 – wystawa „Jan Motty (150. rocznica urodzin)”
2002 – nagranie filmu edukacyjnego dla PTV na temat M. Mottego z udziałem moim, historyka XIX wieku prof. Witolda Molika, potomków rodziny patrona oraz przewodników
2004 – wystawa „90 lat przewodnictwa turystycznego w Poznaniu” (z uwzględnieniem postaci patrona Koła)
2004 – wzięłam udział w konferencji naukowej w AWF, z referatem Poznańska rodzina Mottych – projekt szlaku biograficzno-kulturowego po Poznaniu
2005 – uczestniczyłam w konferencji naukowej „Europejskość i rodzimość. Horyzonty twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego”, z referatem: Kontakty Marcelego i Władysława Mottych z Józefem Ignacym Kraszewskim w świetle zachowanej korespondencji
2006 – przeprowadziłam pierwszą autorską przechadzkę tematyczną poświęconą patronowi „Śladami Marcelego Mottego i jego rodziny” w ramach corocznego cyklu „Przechadzki po Poznaniu” dla mieszkańców
2006 – obrona mojej pracy doktorskiej poświęconej patronowi Marceli Motty (1818–1898), UAM w Poznaniu
2006 – zorganizowałam wieczornicę z okazji 200-lecia rodziny Mottych w Wielkopolsce, 25-lecia przyjęcia Marcelego Mottego na patrona Koła i 55-lecia Koła Przewodników
2007 – wystawa w aktualnej siedzibie koła przy Pl. Kolegiackim „Marceli Motty w pamięci potomnych” oraz promocja książki Między Poznaniem a Kresami autorstwa Jana Karola Mottego – prawnuka Marcelego, zorganizowana w Sali Białej Urzędu Miasta Poznania
2007 – organizacja obchodów 80-lecia urodzin Jana Karola Mottego
2008 – wystawa w siedzibie Koła „Śladami Marcelego Mottego po Poznaniu” oraz uroczystość w Sali Białej Urzędu Miasta z okazji 190-lecia urodzin i 110-lecia śmierci Marcelego Mottego
2009 – opublikowałam i zorganizowałam promocję biografii naukowej Marceli Motty (1818–1898) poznański nauczyciel, felietonista i pamiętnikarz (Sala Biała Urzędu Miasta)
2011 – wystawa i uroczystość z okazji 30-lecia pod patronatem Marcelego Mottego (siedziba Koła i Dom Polonii)
2015 – rozpoczęcie spotkań z cyklu „Przechadzki Literackie” na bazie twórczości literackiej M. Mottego, (Hotel Kolegiacki – w kamienicy, w której mieszkał Motty)
2018 – Rok Jubileuszowy Marcelego Mottego (200. rocznica urodzin i 120. rocznica śmierci); byłam inicjatorką, autorką programu całorocznych obchodów oraz organizatorką i koordynatorką wielu przedsięwzięć tegoż programu, w tym m.in.:
– Inauguracji Roku Jubileuszowego w Hotelu Kolegiackim (17 stycznia 2018), przekazania wizerunku patrona do tego obiektu, w którym ponad 20 lat mieszkał Marceli Motty
– Oficjalnych obchodów 200. rocznicy (16 czerwca 2018)
– zorganizowałam wystawę „Marceli Motty (1818–1898) i Poznań jego czasów” w Galerii Atanazego w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu (oraz towarzyszące jej tematyczne spotkania kuratorskie)
– organizacja konferencji „Człowiek wędrujący. Turysta interdyscyplinarnie”, pod jubileuszowym patronatem Marcelego Mottego, w siedzibie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (PTPN)
– udział w konferencji „Seweryn Mielżyński (1804–1872)”, z referatem Wspomnienia Marcelego Mottego w Przechadzkach po mieście jako nieocenione źródło do biografii Seweryna Mielżyńskiego, (Muzeum Narodowe w Poznaniu)
– wygłosiłam ponadto wiele prelekcji w roku jubileuszowym m.in. podczas „Nocy Muzeów” (Dom Polonii)
2019 – w ramach uroczystego zakończenia roku Marcelego Mottego zorganizowałam „Maraton Czytania Dzieła M. Mottego Przechadzki po mieście”, w siedzibie PTPN
2019 – zainicjowałam i zorganizowałam przekazanie wizerunku Marcelego Mottego do Liceum (dawniej Gimnazjum) św. Marii Magdaleny w Poznaniu, w którym M. Motty był uczniem i nauczycielem; zaprezentowałam wykład podczas uroczystości rozpoczęcia roku szkolnego w auli szkoły
2020 – wydałam i zorganizowałam promocję w Hotelu Kolegiackim mojej kolejnej książki poświęconej patronowi Śladami Marcelego Mottego (Wyd. Miejskie Posnania)
2021 – przygotowałam merytorycznie i redakcyjnie numer specjalny „Przeglądu Wielkopolskiego” z okazji 70. lecia Koła Przewodników PTTK im. M. Mottego (z artykułem wspominającym działania na rzecz upamiętnienia patrona)
2021 – zorganizowałam uroczystość z okazji 40. rocznicy przyjęcia Marcelego Mottego na patrona Koła (Hotel Kolegiacki)
2023 – zorganizowałam uroczystość inauguracyjną roku jubileuszowego Marcelego Mottego (205. rocznica urodzin i 125. rocznica śmierci), w programie m.in. „Przechadzki Literackie” – Karnawał w twórczości Marcelego Mottego (Hotel Kolegiacki)
3 czerwca 2023 – „Sobota z Jubilatami” – M. Mottym i H. Cegielskim, zorganizowałam organizacja piknik historyczno-turystyczny na Placu Kolegiackim dla studentów i mieszkańców Poznania (imprezę poprzedziła uroczystość w Liceum św. Marii Magdaleny z udziałem dyrektora Jerzego Sokoła, następnie spacer tematyczny oraz zwiedzanie Hotelu Kolegiackiego połączone z warsztatami i prelekcjami)
23 stycznia 2024 – Wojtuś z Zawad w kręgu felietonistów XIX wieku. Wspomnienie Marcelego Mottego w 126. rocznicę śmierci – autorski wykład dla Koła Przewodników
27 lutego 2024 – Władysław Motty – zapomniany artysta młodopolski w 130. rocznicę śmierci – autorski wykład dla Koła Przewodników. Gościem specjalnym spotkania była potomkini artysty pani Elżbieta Kwiatkowska, która zaprezentowała oryginalne pamiątki ze zbiorów rodzinnych
24 kwietnia 2024 – odbyła się promocja „Kroniki Miasta Poznania” Malarze i rzeźbiarze (1/2024), z moim autorskim artykułem: Władysław Motty (1851–1894) zapomniany artysta młodopolski w świetle źródeł i tradycji rodzinnej, Sala Kolumnowa, Akademia Lubrańskiego. Obecni byli autorzy artykułów do Kroniki, przedstawiciele instytucji kultury i nauki także przewodnicy
9 czerwca 2024 – z cyklu „Przechadzki po Poznaniu” – przeprowadziłam spacer poświęcony patronowi Koła, tradycyjnie w związku z kolejną rocznicą jego urodzin, promujący wśród mieszkańców jego życie i dokonania: Śladami Marcelego Mottego i jego rodziny po Poznaniu. Trasa: Cmentarz Zasłużonych, Wzgórze św. Wojciecha – ul. Wroniecka – Stary Rynek – ul. Gołębia – Plac Kolegiacki (Hotel Kolegiacki). Obecnych było około 70–80 uczestników
8 czerwca 2025 – z cyklu „Przechadzki po Poznaniu” – przeprowadziłam kolejny spacer poświęcony patronowi Koła, z okazji rocznicy jego urodzin, Marceli Motty i Poznań jego czasów. Trasa: Plac Bernardyński – ul. Garbary – ul. Grobla – ul. Wodna – Plac Kolegiacki (Hotel Kolegiacki). Udział wzięło około 80–90 osób
