Rzeka San wyznacza rytm wędrówki przez spokojne krajobrazy Kotliny Sandomierskiej
fot. Michał Bosek/UMWP
Wielodniowe, wielokilometrowe przemierzanie szlaków pieszych w Polsce najczęściej kojarzy się z górami. Na trasy długodystansowe turysta może się wybrać także na terenach płaskich. Północną część województwa podkarpackiego zajmuje Kotlina Sandomierska. Wiodą przez nią liczne trasy piesze, które pozwalają cieszyć się przyrodą i zabytkami, często z dala od innych piechurów.
Najdłuższy szlak na tym obszarze, w granicach województwa podkarpackiego, liczy 109 km, jest znakowany kolorem żółtym i wiedzie z Sandomierza w dół Wisły do ujścia Sanu, a następnie doliną Sanu do Leżajska. Po drodze wędrowny turysta wielokrotnie przekracza San. Najciekawsze krajoznawczo miejsca na trasie – obok początkowych, czyli Sandomierza i Leżajska – to: Rozwadów (obecnie część Stalowej Woli), Krzeszów oraz Ulanów.
Rozwadów (Stalowa Wola), Ulanów i Krzeszów
W Rozwadowie, w dawnym pałacu Lubomirskich, funkcjonuje Muzeum Regionalne z plenerową wystawą kamiennych rzeźb autorstwa artystów z Polski i Ukrainy. Unikatowa w naszym kraju „Galeria przez dotyk” powstała z myślą o osobach niewidomych i słabo widzących, a całość obudowano nowatorskim programem edukacyjnym.
Z kolei Ulanów, słynący w Polsce z bogatych tradycji flisackich, posiada dwie drewniane, XVII-wieczne świątynie. Kościół pw. Trójcy Przenajświętszej bywa nazywany „flisackim”, ponieważ został zbudowany ze składek mieszkańców trudniących się spławianiem tratw po Sanie.
Trzeba też wspomnieć, że z Ulanowa pochodził znany rzeźbiarz Andrzej Pityński. Zarówno jego twórczość, jak i miejscowe flisactwo, upamiętniają dwa tutejsze muzea.
Krzeszów wyróżnia się zabytkowym, barokowym kościołem drewnianym z XVIII wieku, któremu towarzyszą drewniana kaplica oraz dzwon- nica z 1898 roku. Bogate wyposażenie świątyni w dzieła sztuki jest efektem hojnego mecenatu Zamoyskich.
Rozwadów (Stalowa Wola) – plenerowa wystawa kamiennych rzeźb przy Muzeum Regionalnym
fot. Krzysztof Zajączkowski/UMWP
Szlak im. gen. Władysława Sikorskiego
Przez centralną część Kotliny Sandomierskiej poprowadzono zielony szlak turystyczny z Tuszowa Narodowego do Woli Cichej (część Głogowa Małopolskiego). Trasa liczy 78,7 km i nosi nazwę „Szlak im. gen. Władysława Sikorskiego”.
W domu urodzenia tego wybitnego dowódcy i polityka mieści się dziś biblioteka oraz izba pamięci, która nieodpłatnie prezentuje związane z nim pamiątki. Dalsza trasa wiedzie przez malownicze pola i lasy.
Kolejne warte uwagi miejsca na tym szlaku to Kolbuszowa, Werynia oraz rezerwat „Bór”. Kolbuszowa, położona nad Nilem, może pochwalić się Muzeum Kultury Ludowej (pisaliśmy o nim w poprzednim numerze Turysty). Jest to jeden z naj- bardziej znanych w Polsce parków etnograficznych, przybliżający kulturę ludową Lasowiaków i Rzeszowiaków. W ostatnim czasie miejsce to zostało także spopularyzowane przez kręcony tutaj serial 1670.
W Weryni uwagę przyciąga piętrowy pałac Tyszkiewiczów w stylu secesyjnym, wybudowany w 1900 roku według projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Na pozór prosta bryła kryje wiele oryginalnych detali architektonicznych.
Rezerwat „Bór” powołano w celu ochrony ekosystemu naturalnych lasów Puszczy Sandomierskiej. Występują tu także rzadkie rośliny, m.in. rosiczka okrągłolistna i zimowit jesienny. Na jego terenie znajduje się również miejsce pamięci narodowej, które upamiętnia rozstrzelanie w okresie okupacji niemieckiej około 300 Polaków i 5 tysięcy Żydów.
Główny odcinek szlaku im. gen. Sikorskiego ma także odrębną kontynuację o długości 22,2 km. Pro- wadzi ona po Pogórzu Dynowskim z Nowej Wsi na szczyt Wilcze (510 m n.p.m.). Po drodze zahacza o miejscowość Hyżne, gdzie gen. Sikorski chodził do szkoły i którą uważał za swoją rodzinną wieś.
Pięć tras z zabytkami
Inny wart uwagi szlak pieszy, łączący Sandomierz z Majdanem Królewskim (zielony, 64,2 km), również prowadzi przez interesujące punkty. W Tarnobrzegu działa Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego, a w zamku Tarnowskich — muzeum (pisaliśmy o tym w „Turyście” 4(20)/2025). Baranów Sandomierski wyróżnia się zespołem zamkowo- -parkowym z renesansową rezydencją nazywaną „Małym Wawelem”. W Nowej Dębie funkcjonuje Muzeum Bombki Choinkowej, a w Hucie Komo- rowskiej – muzeum poświęcone kardynałowi Adamowi Kozłowieckiemu, misjonarzowi w Afryce, odznaczonemu Orderem Orła Białego oraz francuską Legią Honorową.
Z Nowej Sarzyny na widokowe wzniesienie Maria Magdalena (393 m n.p.m.), położone w oko- licach Rzeszowa, prowadzi zielony szlak o długości 61 km. Po drodze warto zobaczyć pałacyk myśliwski Potockich w Julinie, a także zabytki Łańcuta z zespołem parkowo-pałacowym Potockich i Lubo- mirskich oraz synagogą.
Markowa – Muzeum Rodziny Ulmów upamiętnia bohaterów II wojny światowej i lokalną historię fot. Michał Bosek/UMWP
Szlak żółty, liczący 51,2 km, łączy drogę Sieniawa – Oleszyce z Pruchnikiem na Pogórzu Dynowskim. Na tej trasie wędrowiec zatrzyma się w bogatym w zabytki i atrakcje Jarosławiu oraz przy drewnianym kościele w Chłopicach. Z pewnością też zachwyci się drewnianą zabudową Pruchnika.
Na pieszą wyprawę szlakiem niebieskim do wcześniej wspomnianego Leżajska można wyruszyć z Głogowa Małopolskiego. Na trasie liczącej 46,6 km znajduje się wspomniany pała- cyk w Julinie, a także popularny zalew w Brzózie Królewskiej.
Ostatni szlak upamiętnia legionistę płk. Leopolda Lisa-Kulę i prowadzi z jego rodzinnej Kosiny do pomnika w Rzeszowie. Oznakowana na czerwono trasa liczy 44,2 km. Po drodze, obok atrakcji Rzeszowa, warto zatrzymać się w Markowej, by odwiedzić tamtejszy skansen oraz Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów.
Trasę wędrówki możesz zaplanować dzięki interaktywnej mapie PTTK. Znajdziesz na niej przebiegi szlaków pieszych, punkty krajoznawcze, miejsca historyczne i przyrodnicze. Pod adresem https://podkarpaciepolnocne.szlaki.pttk.pl/mapa możesz zaznaczyć wybraną trasę i wygenerować plik GPX na telefon.
Tekst Mateusz Podkul
Przewodnik beskidzki, pracownik Muzeum Regionalnego im. Adama Fastnachta w Brzozowie, prezes Zarządu Koła Przewodników Turystycznych przy Oddziale PTTK Krosno.
