Malowniczy odcinek szlaku z widokiem na Pasmo Jeleniowskie
W ostatnich dniach września 2025 roku zakończono prace terenowe związane z wytyczeniem szlaku pieszego w południowo-wschodniej części Gór Świętokrzyskich. Wyznakowany kolorem żółtym o długości około 24 km wiedzie w większości przez zalesiony obszar Pasma Iwaniskiego.
Trasa ma urozmaicony przebieg: prowadzi zarówno asfaltowymi odcinkami, drogami szutrowymi i gruntowymi, leśnymi ścieżkami, jak i fragmentami bezdroży, gdzie ścieżki dopiero zostaną wydeptane przez turystów. Jest więc dość wymagająca dla pierwszych wędrowców, którzy powinni być przygotowani na niedogodności terenowe i uważnie śledzić oznakowanie.
Rozpoczyna się na rynku w Łagowie, gdzie po niedawnej korekcie wyznaczono nową lokalizację węzła szlaków: niebieskiego do Chęcin (im. Edmunda Padechowicza), zielonego do Nowej Słupi (im. Krzysztofa Wilczyńskiego) oraz opisywanego tu żółtego. Znak początkowy, zblokowany z pozostałymi, umieszczono po zachodniej stronie placu – na tabliczce przytwierdzonej do niskiego murku, obok tablicy patrona szlaku zielonego.
Zabytki i pamiątki przeszłości
Przed rozpoczęciem wędrówki warto wejść do stojącego nieopodal Kościoła pw. św. Michała Archanioła (XVI wiek), z cennym późnorenesansowym ołtarzem głównym. W pobliżu punktu początkowego znajdują się głaz upamiętniający lokację osady miejskiej w 1253 roku oraz fontanna nawiązująca do garncarskich tradycji Łagowa.
Kościół pw. św. Michała Archanioła w Łagowie – jeden z zabytków przy trasie
Turyści, którzy mają więcej czasu, mogą zwiedzić także inne obiekty krajoznawcze, m.in. dawny przyszpitalny Kościół pw. św. Ducha z XVII wieku, Jaskinię Zbójecką oraz pozostałości dwóch pieców wapienniczych. Początkowy odcinek nowego szlaku żółtego częściowo pokrywa się z przebiegiem nieznakowanych tras pieszych opisanych w przewodnikach Tymoteusza Wróblewskiego (1977) oraz Elżbiety Wołoszyńskiej-Wiśniewskiej i Marka Wołoszyńskiego (2022).
Szlak prowadzi wzdłuż wschodniej pierzei rynku, po czym skręca w lewo. Dalej biegnie ulicą Iwańską i wkrótce opuszcza zabudowania Łagowa.
W stronę Nowego Stawu i Zamczyska
Na odcinku kolejnych dwóch kilometrów wiedzie asfaltową szosą wzdłuż malowniczej doliny Łagowicy, po czym w sąsiedztwie odosobnionego gospodarstwa skręca w lewo i brodem pokonuje niezbyt szeroką w tym miejscu rzekę (można przejść po kamieniach).
Po dość stromym podejściu trasa dociera do zabudowań południowej części Nowego Stawu. Nazwa tej wsi nawiązuje do spiętrzenia wodnego przy wzniesionym w drugiej połowie XVIII wieku zakładzie wielkopiecowym – znajdujemy się bowiem na południowo-wschodnim krańcu Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.
W latach pięćdziesiątych XX wieku w okolicy prowadzono poszukiwania rudy uranowej. Współcześnie rejon Łagowa słynie z eksploatacji dolomitu i wapienia dewońskiego, o czym świadczą zwałowiska jednej z pobliskich kopalń odkrywkowych.
Za ostatnimi zabudowaniami szlak skręca na wschód i prowadzi w dolinę Wszachówki.
Obok odosobnionej zagrody trasa kieruje się w prawo, po czym pokonuje ciek wodny (przepust) i mija opuszczone gospodarstwo. Dalej dociera do średniowiecznego grodziska, zwanego przez okoliczną ludność Zamczyskiem. Obiekt ten funkcjonował w XI–XII wieku i przypuszczalnie był siedzibą kasztelanii łagowskiej. Odkryta w jego sąsiedztwie, na terenie Nowego Stawu, osada otwarta utożsamiana jest z przedlokacyjnym Łagowem.
Na grzbiecie Pasma Iwaniskiego
Dalej szlak wspina się na wyniosłość Pasma Iwa- niskiego i prowadzi przez urokliwe liściaste zapusty (zadrzewienia) z fragmentami łąk, a następnie skrajem pól. Roztaczają się stąd piękne widoki na sąsiednie pasma: Jeleniowskie i Orłowińskie. Wkrótce trasa wkracza na teren leśny.
Po odcinku utwardzonej drogi prowadzi na wierzchołek niewielkiego wzniesienia o nazwie Łazy, będącego najwyższą kulminacją Pasma Iwaniskiego (337 m n.p.m.). Niewykluczone, że w niedalekiej przyszłości zostanie ono włączone w skład Korony Gór Świętokrzyskich.
Łazy (337 m n.p.m.) – najwyższy punkt trasy
Wśród lasów i miejsc pamięci
Następnie szlak biegnie przez drzewostany jodłowe. W jego pobliżu można dostrzec pozostałości umocnień ziemnych po stacjonujących tu wojskach sowieckich z lat 1944–1945 (teren przy- frontowy przyczółka baranowsko-sandomierskiego). Po dotarciu do rozległej składnicy drewna trasa mija bezimienną mogiłę, prowadząc dalej drogą wzdłuż ściany lasu. Na widocznych po lewej stronie polach wsi Wszachów w maju 1915 roku żołnierze 6. Batalionu I Brygady Legionów Polskich pod dowództwem kpt. Albina Fleszara „Satyra”, walczący w składzie armii austro-węgierskiej, skutecznie wyparli wojska rosyjskie w kierunku Janczyc.
Wkrótce szlak ponownie zagłębia się w las, w gęsty drzewostan jodłowy. Po przekroczeniu szosy i utwardzonej drogi leśnej dociera do pojedynczych zabudowań Stobca – przysiółka Górne Porąbki (z tego miejsca planowane jest wyzna- kowanie trasy łącznikowej z Głównym Szlakiem Świętokrzyskim w Paśmie Jeleniowskim). Nieco ponad kilometr dalej opuszcza nawierzchnię asfaltową i skręca w prawo. Po odcinku szutrowej drogi skręca w lewo, a następnie prowadzi przez piękne drzewostany o zróżnicowanej strukturze i składzie gatunkowym z dominującym udziałem jodły.
Do pomnika w Gryzikamieniu
Po przekroczeniu niewielkiego strumienia szlak przez kilkaset metrów biegnie wzdłuż szosy Skolankowska Wola – Iwaniska, po czym skręca na południe. Dalej prowadzi przez bory jodłowe, a w pobliżu przysiółka Młynki skręca na południowy wschód. Wkrótce dociera do miejsca dawnego przystanku kolejki wąskotorowej Bogoria – Iwaniska w Gryzikamieniu. Znajduje się tu pomnik upamiętniający zwycięską potyczkę oddziału partyzanckiego Ludowej Straży Bezpieczeństwa (Batalionów Chłopskich) pod dowództwem Mieczy- sława Kazimierskiego „Orkana” z żandarmerią niemiecką w 1944 roku. Szlak mija starotorza kolejki i kieruje się na północ, omijając leśniczówkę Leśnictwa Planta. Po przekroczeniu szosy Iwaniska – Bogoria dochodzi do utwardzonej drogi leśnej i prowadzi nią dalej przez Las Plantowski.
Kierunek: Zamek Krzyżtopór
Mija odosobnione zabudowania (dawna gajówka Płaszczyzna), po czym dociera do północnego krańca Oporowa, gdzie skręca w lewo. Za szosą Haliszka – Radwan biegnie wzdłuż wschodniego skraju gęstego lasu i wkrótce dochodzi do szosy Iwaniska – Ujazd.
Warto tu nieco zboczyć ze znakowanej trasy, by oddać hołd 64 Polakom zamordowanym wio- sną 1944 roku przez okupanta niemieckiego pod Haliszką (miejsce pamięci przy szosie, około 250 m w stronę Iwanisk). Idąc chodnikiem, wkrótce docieramy do znanego zamku Krzyżtopór w Ujeździe (XVII wiek), wpisanego w 2018 roku na listę pomników historii. Tu trasa łączy się ze szlakiem czerwonym Gołoszyce – Bidaczów Stary.
Meta szlaku – Zamek Krzyżtopór w Ujeździe
Oznakowanie początku szlaku żółtego wraz z drogowskazem umieszczono na ścianie kiosku z kasą biletową do zamku. Opiekę nad szlakiem objął Oddział Świętokrzyski PTTK w Kielcach.
Szlak i jego twórcy
Prace organizacyjne i znakarskie zostały wykonane społecznie przez kilkuosobową grupę miłośników Gór Świętokrzyskich, w tym inicjatorów przedsięwzięcia – Andrzeja Jóźwiaka i Bartosza Kozaka.
Szczególne podziękowania za wsparcie składamy:
- pracownikom Nadleśnictwa Łagów: nadleśni- czemu Krzysztofowi Karstowi, Monice Karst, Kornelii Salwerowicz oraz leśniczym – Piotrowi Kidoniowi (Leśnictwo Baćkowice) i Hubertowi Karasińskiemu (Leśnictwo Planta), którzy wytyczyli dwa odcinki trasy;
- burmistrzom: Sławomirowi Miechowiczowi (Miasto i Gmina Łagów) oraz Markowi Stańkowi (Miasto i Gmina Iwaniska), a także pracownikom tych urzędów;
- pracownikom Świętokrzyskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich, Powiatowego Zarządu Dróg w Kielcach i Zarządu Dróg Powiatowych w Opatowie;
- Bartoszowi Malczewskiemu z firmy Noma-System w Kielcach za nieodpłatne wykonanie elementów oznakowania trasy.
Przebieg szlaku żółtego Łagów – Ujazd rys. Bartosz Kozak
Tekst Bartosz Kozak
Pracownik naukowy PAN. Przewodnik świętokrzyski PTTK, Przodownik Turystyki Pieszej i Górskiej PTTK, Instruktor Ochrony Przyrody PTTK, Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK, Organizator Turystyki PTTK, znakarz nizinnych i górskich szlaków turystycznych.
Tekst i zdjęcia Andrzej Jóźwiak
Miłośnik Gór Świętokrzyskich, Przodownik Turystyki Pieszej PTTK, Przewodnik świętokrzyski PTTK, znakarz.
