Pałac Tarnowskich w Dzikowie – perła Tarnobrzega w otoczeniu malowniczego parku fot. archiwum UM Tarnobrzeg
Położony na wiślanej skarpie majestatyczny zespół pałacowo-parkowy Tarnowskich jest najcenniejszym zabytkiem Tarnobrzega. Zanim stał się rodową siedzibą tej znamienitej familii, przez kilka wieków dzielił zmienne koleje losu jego właścicieli i kraju.
W średniowieczu w tym miejscu stał dwór wieżowy o charakterze obronnym, zwany fortalicjum. Usytuowany był prawdopodobnie obok przeprawy przez rzekę. W 1522 roku posiadłość tę nabyła rodzina Tarnowskich, odtąd była siedzibą ich rozległego majątku przez kolejne cztery stulecia. W wyniku rozbudowy i przeprowadzonych prac modernizacyjnych skromny dwór obronny został przekształcony w imponującą rezydencję magnacką z zamkiem składającym się z głównego korpusu z dwoma bocznymi skrzydłami. Obiekt ten otoczono murami obronnymi oraz fosą. Zamku strzegły mury kurty- nowe oraz bastiony.
Zamek został niestety zniszczony w czasie wojny polsko-austriackiej w 1809 roku. Na jego gruzach Tarnowscy wybudowali w II połowie XIX wieku pałac w stylu neobarokowym. Przechowywano w nim bogatą kolekcję dzieł sztuki oraz księgozbiór zgromadzony przez właścicieli Tarnobrzega. Ten bezcenny zbiór spłonął doszczętnie wraz z pałacem w wyniku pożaru, do którego doszło w grudniu 1927 roku. Obecny kształt obiekt uzyskał w 1931 roku, podczas odbudowy po pożodze.
Do 1944 roku w zamku przechowywano słynne zbiory dzikowskie Walerii i Jana Feliksa Tarnowskich, wśród których znajdowały się m.in. najstarsze wydanie Kroniki Galla Anonima i ręko- pis Pana Tadeusza. Ozdobą galerii malarstwa były dzieła mistrzów włoskich, takich jak: Veronese, Lorenzo Lotto, Salvator Rosa, Annibale Carracci, Francesco Albani, Gaspare Landi, a także malarzy szkoły holenderskiej – Rembrandta i van Dycka.
Po II wojnie światowej zamek znacjonalizowano, zbiory rozproszono, przekazując partiami do kilku muzeów, a księgozbiór trafił do Biblioteki Narodowej i Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Budynek przeznaczono na siedzibę technikum rolniczego.
Zamek Dzikowski położony jest na Karpackim Szlaku Ogrodów i Domów Historycznych.
W jego murach umeblowano kilkanaście pokoi z wyposażeniem pochodzącym z okresu między- wojennego. Najcenniejszymi elementami ekspozycji są zbiory malarstwa pochodzące ze słynnej Kolekcji Dzikowskiej Tarnowskich. Można tutaj podziwiać dzieła mistrzów niderlandzkich czy braci Carraccich. Sztukę polską reprezentują między innymi obrazy takich artystów jak Jacek Malczewski, Jan Matejko czy Henryk Rodakowski.
Po pieczołowitej rewitalizacji zamek odzyskał dawną świetność. Opieką i pielęgnacją objęto także ogród, któremu sukcesywnie przywracane są walory przyrodnicze i krajobrazowe.
Warto wiedzieć
- Zamek Dzikowski jest główną siedzibą Muzeum – Zamku Tarnowskich w Tarnobrzegu od 2011 roku. Instytucja ta została utworzona w 1991 roku z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Tarnobrzega pod nazwą Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega. Po latach działalności, wraz z przeniesieniem do odrestaurowanego zespołu pałacowo-parkowego Tarnowskich, przyjęła obecną nazwę.
- Godziny zwiedzania zamku, mieszczącego się przy ul. Sandomierskiej 27, można sprawdzić pod adresem https://muzeum-tarnobrzeg.pl/ zwiedzanie-zamek/
i pod numerem 15 823 79 99. - Placówka ma także oddział – Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego, mieszczące się w XIX-wiecznym spichlerzu, gdzie gromadzone są m.in. geologiczne okazy siarki rodzimej.
Tekst Mateusz Podkul
