Schron kolejowy w Stępinie fot. Michał Bosek/UMWP
Województwo podkarpackie wyróżnia się wyjątkowymi obiektami militarnymi, świadectwami dwóch wojen światowych. Najbardziej znane to forty Twierdzy Przemyśl oraz umocnienia Linii Mołotowa. Na Pogórzu Strzyżowskim turyści mogą zobaczyć inne niezwykłe budowle, tworzące w przeszłości kompleks Anlage Süd (Założenie Południe).
Tworzą go dwa niemieckie schrony kolejowe. Jeden tunel został wydrążony w zboczu Góry Żarnowskiej w Strzyżowie, a drugi naziemny leży na pograniczu miejscowości Cieszyna i Stępina. Stanowią unikat w skali kraju – w Polsce są tylko cztery takie obiekty.
Na początku 1940 roku dowództwo niemieckich wojsk lądowych Wehrmachtu, w ramach przygotowań do ataku na Związek Radziecki, opracowało plan budowy wysuniętych kwater dowodzenia. Miały one zabezpieczać pociągi sztabowe, przemieszczające się w pobliżu linii frontu. Kompleks na południu okupowanej Polski budowała w latach 1940–1941 Organizacja Todta, a kadrę techniczną stanowili wyłącznie Niemcy i Włosi. Prace fizyczne wykonywali głównie Polacy – więźniowie i robotnicy przymusowi. Aby zachować ścisłą tajemnicę, wysiedlono część mieszkańców pobliskich terenów.
W schronie w Stępinie-Cieszynie 27 sierpnia 1941 roku spotkali się przywódcy III Rzeszy i Włoch – Adolf Hitler i Benito Mussolini. Dyktatorzy przyjechali pociągami, a następnie wspólnie udali się do Krosna, skąd odlecieli na inspekcję frontu wschodniego pod Kijów.
Schron kolejowy w Stępinie-Cieszynie, o łukowatym przekroju, ma długość 393 metrów, a grubość żelbetonowych ścian sięga miejscami do 3 metrów. Obecnie wewnątrz tunelu znajduje się niewielka ekspozycja historyczno-wojskowa, obejmująca tablice informacyjne i pamiątki wojskowe związane głównie z okresem II wojny światowej. Odbywają się tu pikniki militarne i rekonstrukcje historyczne.
Tunel podziemny w Strzyżowie, liczący prawie 440 metrów długości, łączył się torami kolejowymi z pobliską linią kolejową Rzeszów–Jasło. Dzięki temu pociągi mogły wjeżdżać do środka. Obecnie obiekt podlega Muzeum Samorządowemu Ziemi Strzyżowskiej. Zorganizowano tu stałą ekspozycję historyczną.
Tekst Mateusz Podkul
